Eurosonic / Noorderslag 2013

Noorderslag begon in 1986 als een muzikale confrontatie tussen Nederlandse en Belgische bands. Inmiddels is het uitgegroeid tot het belangrijkste Nederlandse muziekfestival. Vanaf 1993 werd Noorderslag hier en daar wat uitgebreid met een Europese avond: Eurosonic.  In de loop der jaren is deze geworden tot wat het nu in feite is: een internationaal showcase festival waar gedurende drie avonden medio januari ieder jaar maar weer op ruim dertig podia in het centrum van Groningen 300 bands, aanstormend talent en de fine fleur van de Europese popmuziek zich in de kijker speelt van professionals in de muziekindustrie: boekers, producers, festivalorganisatoren, maar vooral ook van degene waar het uiteindelijk om draait: de heuse popliefhebber.

Eurosonic laat zich het best kenmerken als het SXSW van Europa.

Een festival als Eurosonic / Noorderslag, overigens altijd maar weer in één adem genoemd, vraagt om visuele herkenbaarheid. De organisatie gaf een grafische studio dan ook in 2002 opdracht een logo te ontwerpen dat de dynamiek van het festival treffend moest verbeelden. Men kwam op de proppen met het sterk beeldmerk,  zoals we dit nu al die jaren al kennen:

Wat de mensen niet weten is, dat hier sprake is van schaamteloos plagiaat en wel van het logo van de uit de muzikale underground van Boston afkomstige band The Pixies. Het betreft hun ontwerp uit 1987.

Woensdagavond 9 januari 2013, Huize Maas: Jake Bugg.

Maar eerst wat meer over het etablissement.

Van oorsprong is Huize Maas een dansschool met een klassieke ballroom: een strak gelegde hardhouten dansvloer en aan weerszijden ervan in de volle lengte op iets verhoogd niveau geplaatste tafeltjes en stoelen, waar men tijdens de avond verpozing zocht, waar je verwachtingsvol wachtte op het moment waarop je ten dans werd genodigd en waar de eenzame muurbloempjes zich stil verbeten. Hoewel een en ander wat is veranderd waan je je er nog steeds in de jaren van quickstep, Engelse wals, tango, petticoat en vetkuif.

Voorjaar 1977. Even voordat ik er naar binnen ging voor het concert dat de Sex Pistols er zouden geven, ontwaarde ik in een op de Vismarkt geparkeerd Volkswagenbusje Johnny Rotten. Ineengedoken en met vlammende, starende ogen, een verdwaasde blik en cynische grijns verdeed hij zijn tijd. Het regende druilerig. Dat maakte het beeld compleet.

Het werd een avond om nooit te vergeten.

Enkele maanden later verzorgden de Talking Heads het voorprogramma van de Ramones. Muzikaal gezien een ondenkbare combinatie. Vooruit: beide uit de USA. Daarmee houdt iedere vergelijking op. De belettering op het affiche, dat fraai ingelijst al jaren onze overloop siert, laat aan duidelijkheid niets te wensen over hoe destijds de onderlinge muzikale verhoudingen lagen.

En nu Jake Bugg in Huize Maas.

Roem is deze Britse singer-songwriter in de media vooruit gesneld. Sommige kwalificeren hem als een toekomstige legende. Aan ronkende recensies die hem ten deel vielen kon ik, en velen met mij, niet omheen. We hadden ons die avond dan ook ruimschoots voor aanvang van zijn optreden in Huize Maas ingegraven. De muzikale act daarvóór namen we op de koop toe.

Vanaf de rechterzijde van het podium had ik op, pak weg 10 meter, zicht op deze achttienjarige muzikale belofte. Zijn pose was cool, nonchalant en afstandelijk, een houding die hem, zo jong en zo fris, niet past. Een basgitarist en een drummer completeerden zijn instrumentarium, maar muzikaal voegden zij niets toe aan datgene wat Bugg ons ter ore bracht.

Even gingen mijn gedachten naar Woody Guthrie. Op de klankkast van zijn gitaar had hij de tekst ‘This machine kills fascists’ aangebracht. Meer dan zijn gitaar had hij niet nodig voor zijn krachtige statements. 

De volgende avond wachtte het concert van Jacco Gardner in de glorieuze bovenzaal van Huis de Beurs.

Gardner wordt internationaal gezien als een grote belofte. Een muzikant, producer en songwriter van 24 uit Zwaag, een dorp ergens in Noord-Holland. De Volkskrant, NRC-Handelsblad, The Guardian, New Musical Expres en Pitchfork berichtten lovend over hem. De teneur liet zich samenvatten als 'Neerlands Hoop voor 2013'.

Bugg put vooral uit het repertoire van de Amerikaanse blues, Dylan, Beatles, Donovan en Drake. Gardner laat zich óók sterk inspireren door dit soort muziek uit de jaren ’60 en ’70, maar dan nét even door die anderen. Zijn stem doet bijvoorbeeld denken aan die van Syd Barrett en zijn warme, melodieuze composities aan die van Brian Wilson.

De jeugd heeft altijd de toekomst. Ook muzikaal. Dat zal nooit anders zijn.

Reikhalzend zie ik uit naar de wijze waarop beider carrière zich ontpopt.

On verra.

Carla

Onze vriendin Carla is overleden.

Vele jaren bleek ze zoveel sterker dan haar ziekte. Tot 21 januari.

Met onderstaand gedicht gedenk ik haar.


SCHULP

Achter diek
von k n schulp
mit doarien
nog wat zee.

Klaaine zee.

Ien krul
van schulp
zöcht mien tong
noar smoak
van zee.

Zolde zee.

Zee wied oet zicht.
Schoapen
op t kwelderlaand.

Ien schulp
het zee
zich verschoeld
ien mien haand.


Jan Glas


uit: WOTTER, Grunneger Dichters, 2003.

Trix

De knullige enscenering waarin Beatrix kond deed van haar abdicatie frappeerde me.

Allereerst de ongemakkelijke wijze waarop ze penibel geklemd werd gezet tussen bureau en lambrisering.

Deze bestaat uit een in sierlijk gelaagd witgelakt houten blad, dat ter hoogte van haar rechterarm kennelijk een verticaal steunpunt behoeft. Dit verdeelt de ruimte daaronder in twee, wat donkere tochtgaten. Rechts zien we iets dergelijks. De op het blad geplaatste schemerlamp waaiert licht uit, dat alles helder belicht, behalve hetgeen waar het hier om te doen is: de vorstin. Overigens heeft men verzuimd het voorwerp links van de voet van de schemerlamp weg te nemen: het is een klein element dat het beeld uit balans haalt.

Het blad maakt een hoek naar rechts en gaat in dezelfde stijl over in een hoger geplaatst kastje. De verticale naad die beide wanden ten opzichte van elkaar maken splitst het tafereel in tweeën: een die er toe doet en een die dat niet doet. Rechtsboven zien we een hoek van een goudkleurige lijst van een afbeelding van niets en rechtsonder een obligaat geplaatst kleurig ruikertje. Linksonder, op de tafel waarop Beatrix haar met ringen en overige sierraden getooide armen etaleert treffen we een kristallen asbak. Beatrix schijnt verslingerd aan nicotine.

Al met al, we zien een rommeligheid van de bovenste plank.

Resteert de vraag hoe het mogelijk is dat de RVD de kleerhanger, die zich nog in de korenblauwe jurk van Beatrix bevond, achteloos over het hoofd heeft kunnen zien

Noblesse oblige: haar coiffure was vertrouwd als van ouds. Dat deed me deugd.

Metalis

Nejdek ligt in mijn geliefde Tjechië, noordwest Bohemen. Een saaie plaats van niks. Een doorlopende straat raast er roekeloos door. Links en rechts wat winkels, hier en daar wat zijstraten en restaurant Anna met een goede, regionale keuken en een voor deze contreien kenmerkende inrichting: allemaal gelakt vurenhout.

Veel in Nejdek herinnert aan de tijd van ver voor de Fluwelen Revolutie (1989): grauwe en groezelige industrie die van het dorp niet veel meer maakt dan dat het is. METALIS is zo’n fabriek. Het is een toeleveringsbedrijf voor aluminiumlegeringen. In mei 2011 fotografeerde ik de fabriekspoort zodanig dat het tafereel ergens in de jaren ’60 gesitueerd had kunnen zijn. Hamer en sikkel, die ontbraken er nog aan.

Niets aan de hand: een doods tafereel bij een fabriekspoort. Het loopt tegen half 12, een doordeweekse dag. De zon laat zich van zijn beste kant zien. Nog even en de arbeiders laten het werk voor wat het is: de middagschaft.

Rond de lompe entree van METALIS treffen we enkele verticaal geconstrueerde hekken aan. De schaduwen ervan maken het beeld allemaal rommeliger en vooral onduidelijker dan dat het in feite is. Op het trottoir staat een simpel uitgevoerd hekwerk, waarvan het nut in eerste instantie onduidelijk lijkt. Wat doet het hier op de openbare weg?

We kijken wat nader.

De afgeronde hoek die dit hek maakt ligt in het verlengde van een hoge, rechthoekige, smalle entree, waarvan we niet kunnen zien wat zich daar achter allemaal afspeelt.

Nieuwsgierigheid is perverse belangstelling.

Enfin.

Het kost enige moeite, maar als we het stelsel van horizontale en verticale ijzeren elementen rond de fabrieksentree volgen, dan ontwaren we binnen de entree een hek, dat in het verlengde staat van het exemplaar op het trottoir.  

Hekwerk ordent. Hekwerk begrenst.

Een detail. 

Aan de donkere gevel, juist vóór genoemde entree hangt een klein, niet noemenswaardig kastje. Maar toch: het is een prikklok.Deze stelt de effectieve werktijd per werknemer exact vast. Zowel in de kapitalistische als in de socialistische economische orde wist men wel raad met dit soort mechanische controlemiddelen. Iedere werknemer van METALIS wordt geacht zijn of haar klokkaart bij aankomst én bij vertrek van de fabriek daarin af te stempelen. Dat gaat gepaard met een mooi, kort, hol mechanisch klakkend geluid: klokklok.

De positie van prikklok en het hekwerk bepalen dwingend de effectieve routing van de arbeiders naar het fabriekscomplex. Voor welk gemak heeft men overigens het trottoir ter hoogte van bedoeld hekwerk wat subtiel verhoogd? Hoe dan ook, het sluit trap- en naadloos aan op de smalle entree.

Marktwerking is een economisch principe dat we in Nederland vooral associëren met alles dat niet deugt in zorg, onderwijs en andere publieke sectoren. In het socialistische systeem werd marktwerking als uitwas van het kapitalisme beschouwd. De burger werd daarin niet verleid tot het maken van lastige keuzes binnen de markt. Van staatswege werd planning, fabricage en verkoop van alle producten en diensten centraal aangestuurd. De keus was simpel: er was wat er was en wat er niet was, dat was er niet. Daar moest je het maar mee doen: duidelijk en helder. Merknamen en met daaraan gekoppelde logo’s, die waren binnen deze geleide economie van geen nut en dus onnodig.

Maar toch.

METALIS onderscheidt zich met een cryptisch logo: de letter M in capitaal, linksboven onbeholpen verwerkt aan de rand van een rader. Een heus raderwerk wordt daarmee onherroepelijk gesaboteerd. Het logo van machinefabriek Rusthoven in Groningen beoogt hetzelfde, maar het draait lekker geolied en mooi gesmeerd rond.

Terzijde.

Rusthoven is een idyllische naam: de drie lettergrepen vormen twee woorden waarmee je de Pastorale van Beethoven zou kunnen samenvatten. De werkelijkheid is hier echter van een hele andere orde: we hebben van doen met een machinefabriek en dat is heel andere koek dan de koekoek die we in de eerste noten van de 6^e van Beethoven horen.

Terug naar METALIS.

De entree tot de fabriek wordt gevormd door een sterk, stalen hekwerk, opgehangen aan op elkaar gemetselde natuurstenen blokken. Een soort deksel met een bol er op rondt het sierlijk af. Zowel de strakke als de loshangende draden boven het dak vormen een spinnenweb van onduidelijk nut.

Boven de poort lezen we METALIS. In verticaal en wisselend ritme treffen we er boven en er onder spijlen. Deze zullen met de constructie van het uithangbord van doen hebben. Niettemin, het deugt niet.Het had allemaal mooier gekund. Ter rechter zijde heeft men deze op twee punten aan een ijzeren mast verankerd, welke aan het natuurstenen metselwerk is vastgeschroefd. Boven in deze mast ontwaren we een piepklein oog: een bewakingscamera. Gereflecteerd op de witte muur rechts van de entree zien we deze als schaduw terug. Door het lijnenspel lijkt deze gemonteerd op een tweepotig statief. 

De forse lantaarnpaal die de foto in het midden verticaal in twee delen zaagt, is geen onderdeel van de openbare straatverlichting: deze staat kadastraal op het erf van Metalis. Alles en allen en wie en wat de poort in- of uitgaat, moet bij helder licht degelijk kunnen worden gezien en gecontroleerd. Dan is dat voor iedereen helder en duidelijk. 

Klip en Klaar.

Langs het trottoir staat een Skoda 120 L uit 1978. Achteloos verlaten. Dit type auto was berucht om zijn levensgevaarlijke wegligging. Zelfs ervaren chauffeurs waren in noodsituaties het rijgedrag van deze Skoda niet de baas.Voor de verkeersveiligheid in het dagelijkse gebruik stapelde men tegen de wielkasten in de kofferbak van de 120 L links en rechts wat trottoirtegels. Knullig, maar functioneel contragewicht. De motorkap van de 120 L scharnierde aan de linkerzijde. Mechanische storingen konden dan gemakkelijk vanaf het trottoir worden aangepakt. Een veilige gedachte. Dat dan weer wel.

Ondertussen spotten we aan de hemel in de volledige breedte van de foto verbrandingsgassen van een zojuist gepasseerd straalvliegtuig. Het maakt het geheel er desondanks niet veel dynamischer op.

Als je het Oostblok nooit bezocht, dan weet je niet welke specifieke geur deze afbeelding oproept: brandend bruinkool. Zo heerlijk, warm en gezellig als het rook, zo zwaar milieuverontreinigend als het was. Een zeldzame geur die dreigt te verdwijnen. 

Onlangs bezocht ik op Google Streetview Závodu míru, de straat waaraan METALIS  is gevestigd:

Een compleet ander verhaal. 

Wibi

Het Noord Nederlands Orkest bestaat 150 jaar, maar goed beschouwd eigenlijk ook weer niet.

Bezuinigingen dwongen in 1989 het Frysk Orkest uit Leeuwarden en het Noordelijk Filharmonisch Orkest uit Groningen tot een fusie. Dit NFO kwam voort uit het ‘Orchest der Vereeniging De Harmonie’, het eerste symfonieorkest van Nederland, dat in 1862 werd opgericht, 150 jaar geleden.

Voilá.

Naast een jubileumconcert vraagt een verjaardag als deze om een feestelijk logo. 

Het werd er een dat deugt en er toe doet:

Hoe je het wendt of keert, het is sierlijke, grafische vormgeving.

En dan de feestmuziek.

Naast werk van de Nederlandse componist Kuiler en de Hongaar Béla Bártok werd het tweede pianoconcert van Rachmaninov opgevoerd.

Rachmaninov componeerde er vier. Alle zijn me even lief: de smachtende romantiek van de negentiende-eeuwse Russische ziel wordt per strekkende millimeter muzikaal verbeeldt. Soms zware kost.

Fysiek was Rachmaninov flink uit de kluiten gewassen. Zijn handen waren er dan ook naar. Dit heeft consequenties voor de uitvoering van zijn pianocomposities door vele anderen. De spreiding van een bepaald akkoord is vaak zo groot, dat iemand met wat kleinere handen de betreffende toetsen onmogelijk synchroon aan kan. Toch vinden pianisten daar handige trucjes op, maar een goede luisteraar verneemt toch de nuance.

Hoe dan ook, deze pianiste draait voor een en ander haar handen niet om: 

Wibi Soerjadi speelde tot voor kort eigenlijk alleen in het commerciële circuit. Dat heeft hem geen windeieren gelegd. Nooit troffen we hem in een gesubsidieerd orkest. Maar toch: vanavond wel degelijk bij het NNO. De bladen zeggen dat hij moet bijklussen om zijn financiën weer wat op orde te krijgen.

Ik weet het niet.Het zal zo zijn.

De billboards, geplaatst rondom lantaarnpalen en aangebracht aan abri’s, lieten in Groningen aan duidelijkheid niets te wensen over: een gefotoshopt virtuoos, die wat indringend maar minzaam de lens zoekt. Dat gaat hem goed en glanzend af.

Aldus opgepoetst zette hij zich achter de achter de vleugel. Het moment waarop zijn voeten de pedalen hadden gevonden, vielen de warmrode sokken op die hij droeg.

In de dynamiek van zijn spel zag je soms heel even een klein rood driehoekje tussen de panden van zijn donker violet jacquet. Zijn onderbroek. Het waren haast intieme momenten wanneer je dit vluchtig zag.

Gaandeweg bedacht ik dat een ordinaire, rode stretchbroek onder zijn chique kostuum dit zou kunnen verklaren. En waarom eigenlijk ook niet?

Het was een concert om niet gauw te vergeten. Soerjadi liet met zijn wat trage, theatrale armbewegingen en betoverende handen Rachmaninov horen zoals het hoort. Ondanks zijn tenger en klein postuur kon hij Rachmaninov met gemak en verve aan.

Subliem.

De vanzelfsprekend niet geprogrammeerde toegift was een fraaie verrassing. 
Ik weet het niet, maar het leek een nocturne van Chopin, met een melodielijn die me heel sterk deed denken aan de tristesse en melancholie van zijn ‘Souvenir de Paganini’: https://www.youtube.com/watch?v=cprdfSq5Yi8

Na de pauze werd men op dissonante klanken en impressies van Bártok getrakteerd. Na Rachmaninov’s Tweede Pianoconcert konden deze me gestolen worden.

Op de fiets naar huis herinnerde ik me een subtiel liedje dat Juulz in groep 3 vaak zong. Ze huppelde en danste er zo vrolijk bij:

                     

                     Een aapje, een aapje,

                     Kijk eens goed,

                     Wat voor kunstje of het doet:

                     Een sprongetje hier, een sprongetje daar.

                     Nu is het met zijn kunstje klaar.

Niet Wibi, maar dit riedeltje liet me de rest van de avond niet meer los.

 

Moslima d'Alma

Iedere herfstvakantie bezoeken we Parijs.

Niet eerder deden  we een rondvaart op de Seine. Daar moest het dan ook toch maar eens van komen.

We scheepten in bij de Pont d’Alma, de brug waaronder de tunnel waarin Prinses Diana in 1997 jammerlijk te pletter werd gereden. Knullige en verweerde memorabilia getuigen van bewonderaars die deze plek, na al die jaren, onlangs maar weer eens aandeden.

Goed. De rondvaart.

Les Bateaux-Mouches.

Het was een warme dag. Hier en daar werd in Parijs 25 graden Celsius gemeten. We zaten dan ook met zijn allen op het open bovendek van de rondvaartboot.

Goed beschouwd voer deze niet rond. Dat doet deze bijvoorbeeld wel in Groningen of Amsterdam, maar de brede Seine, die dwarrelt wat van oost naar west door Parijs. Rondvaren is dan ook niet aan de orde. We gingen een paar kilometer heen én weer.

Sommige dingen vallen niet op, maar ineens, dan zijn ze er!

Een ferme man, sterk en gespierd in een vlot, oranje shirt. De riem van zijn fototoestel schuurt in zijn nek. Maar die kan veel verdragen. Naast hem zijn vrouw, een moslima in optima forma. Verfijnd en chic gekleed met veel bling-bling. Haar linker pols verraadde een haut-couture horloge van Pierre Balmain. De Samsung Galaxy Note hield haar voortdurend bezig.

Zo klein ze was, zo veel had ze te verbergen. Zoals gezegd deed ze dit in een geraffineerde stijl. Wat resteerden waren haar ogen die schuil gingen achter een zonnebril van Gucci: grote, bolle, bruingroene glazen.

Bepaalde insecten ogen zo.

Maar goed, ineens hield de dame haar boerka voor gezien. Achteloos wentelde ze deze dan ook weg.

En dan zit er van het een op het ander moment een andere vrouw. 

We wisten niet wat er van te denken, maar van enig vertoon van exhibitionisme, hardcore moslima's onwaardig, daar konden we de dame in kwestie niet van betichten.

Gaasweefsels

Onlangs vielen me een drietal torens in Stad op: alle strak verpakt in gaasweefsel rond steigerwerk.

Onderhoud, daar is het hier allemaal om te doen.

De toren van het Academiegebouw wordt opnieuw gestuukt, gevoegd en geschilderd. 

Voorts wordt de betrouwbaarheid van de bliksemafleider uit den treure getoetst. Deze liet het in 1906 fiks afweten. Het toenmalige gebouw brandde tot de grond toe af. Op de fundering ervan werd het huidige gebouwd. Restauratie of niet, het carillon riedelt er op de geprogrammeerde tijden als altijd maar weer vrolijk op los.

De Jozefkerk is een ontwerp van architect P.J.H. Cuypers. Amsterdam Centraal Station en het Rijksmuseum. Dat werk.

In 1989 is de kerk integraal door Monumentenzorg gerestaureerd. Drieëntwintig jaar later is gebleken dat daarbij enkele werkzaamheden slecht zijn uitgevoerd. Bepaalde, functionele loden plaatjes in het houten hekwerk rond de wijzerplaat zijn destijds bijvoorbeeld met simpele tie-rips vastgezet. De rek is er nu letterlijk uit. Duiven vreten aan alles wat los en vast zit. Voor de veiligheid van passanten en voor die van de kerkgangers wordt nu een en ander nagelopen en zorgvuldig aangepakt. Een en ander geschiedt in eigen beheer van het diocees Groningen. De subsidie van toen is er eigenlijk immers een van gisteren.

Helpman, Coendersweg.

De Helperkerk (1900) van de hervormde gemeente heeft een uitstraling van niks. 

Mijn jongste dochter Juliette, genesteld in het zitje aan het stuur van mijn fiets, wuifde altijd naar de Vliegende Man, een beeld dat deze kerk, frontaal gezien vanuit de Helperkerkstraat, haar kinderlijke fantasie opriep.

Op basis van historisch kleuronderzoek en originele bouwtekeningen wordt deze kerk gerestaureerd naar haar oorspronkelijke, bescheiden allure. In de schaftkeet van de schilders treffen we een helder plan van aanpak: 

Een Vliegende Man: zo jong ze was, zo raak ze keek.